Бичиг соёл 2011 үзэсгэлэн

Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос уламжлал болон зохиогддог Монгол бичгийн үзэсгэлэн энэ жил гурав дахь жилдээ зохион байгуулагдлаа. Хөх хивсний ёслолоор эхлэсэн бичиг соёл 2011 үзэсгэлэнгийн гол зорилго Монгол үндэснийхээ хэл соёлыг цэвэр тунгалаг байлгаж, монгол хэлээрээ зөв ярьж, бичиж, Монголын уламжлалт уран бичлэгийг орчин үеийн урлагтай хослуулан хөгжүүлэх, дэлхийн дахинд таниулахад чиглэсэн юм.

Бичиг соёл 2011 үзэсгэлэнг зохион байгуулагчдын нэг Ганбаатар: МУЭХ-ны дарга Энхжингийн санаачлагаар монгол бичгээ залуу үедээ сургая, өвлүүлье гэсэн зорилготой. Манай энэ үзэсгэлэнд уран бүтээлчид, хүүхдүүд бүх хүмүүс, монгол бичиг соёлдоо элэгтэй хүмүүс, дунд сургуулийн хүүхдүүд маань сайхан бичдэгээрээ, уран бүтээлчид маань уран бүтээлэээрээ, эрдэмтэн мэргэд нь өөрсдийнхөө судалгааны ажлаараа оролцдог. Энэ үзэсгэлэнгийн зорилго нь л монгол бичгээ бид нар сэргээж хэрэглэе, үндэсний үзэлээ гаргаж ирье. Монгол хүн байя гэвэл монгол бичиг монгол сэтгэхүйтэйгээ байя гэсэн үндсэн зорилготой зохион байгуулагдаж байгаа. Энэ жилийн онцлог гэвэл уран бүтээлчиддээ зориулсан хөх хивсний ёслол хийж байна. Дарга өөрөө уран бүтээлчиддээ хөх хивсэн дээгүүр угтаж авч бийр хадагтайгаа уран бүтээлчиддээ хүндэтгэл үзүүлсэн үйл ажиллагаа боллоо. Хоёр дахь үйл ажиллагаа бол орчин үеийн урлагтай холбосон үзүүлбэрүүд хийж байна. Дээрээс нь уран бүтээлчид маань өөрсдийнхөө бүтээлийг зааланд бичиж байна. Үзэсгэлэн хоёр шагнал гардуулдаг. Уран бичлэгийн уран бүтээлчдийн шагнал, сайхан бичлэгийн сайхан бичээчийн шагнал гардуулдаг. Нээлтэн дээрээ орчин үеийн урлаг үйл хөдлөлийн урлагийг хийдэг. Нүүдэлчин нэртэй хамтлаг хөх тамга үзүүлбэрээ үзүүллээ. Одоо энд уран бүтээлчид уран бүтээлээ туурьваж байна. Энэ таван сард болдог нь учир утгатай. Ерөнхийлөгч Багабандийн жил бүрийн 5-р сарын эхний долоо хоногийн ням гаригийг Үндэсний бичиг соёлын өдөр болгон тэмдэглэх зарлиг байдаг. 2003 оноос эхлэсэн байгаа. Энэ үзэсгэлэн нь Ерөнхийлөгчийн санааг мөн Урчууддын эвлэлийн хорооныхон дэмжсэн үзэсгэлэн юм. Дунд сургуулийн хүүхдээс авахуулаад нилээд олон насны хүмүүс оролцлж байна. Бүтээлийн тоог яг хэлж мэдэхгүй нь оролцсон хүмүүсийн тоо нь зуугаад хүн байна. Нэг хүн 2-3 бүтээл өгсөн ч байна. Энэ жилийн онцлох бүтээл гэвэл Ц. Тамирын Тэнгэрээс соёорхсон босоо бичиг инстляц ажил шилдэг бүтээлээр шалгарсан. Сайхан бичлэгт шагналд хэл шинжлэлийн сургуулийн оюутаны Монголын нууц товчоо бүтээлээс бичсэн сайхан бичлэг шалгарлаа.

Бичиг соёл 2011 үзэсгэлэнгийн шилдэг бүтээлийн шагналын эзэн Тамир: Намайг Тамир гэдэг. Хэвлэлийн график дизайнераар олон жил ажилсан. Каллиграфаар бүр 9-р ангиасаа хичээлсэн. Тэгээд энэ үзэсгэлэнд “Тэнгэрийг тэтгэсэн босоо бичиг мину” гэдэг нэртэй бүтээлээр оролцлоо.
СУРВ: Тэнгэрийг тэтгэсэн босоо бичиг мину гэсэн бүтээл чинь чухам ямар онцлогтой бүтээл юм. Яагаад бүтээлдээ ийм нэр өгсөн юм? Бүтээлтийнхээ талаар танилцуулж өгнө үү?
ТАМИР: Монголчууд бол дэлхийд ганцхан дээрээс доош бичдэг хүмүүс. Ер нь тэнгэрээс бид нарын бичиг орж ирсэн шүү гэсэн санааг л хүчтэйгээр бусдадаа илэрхийлэхийг зорьсон бүтээл.
СУРВ: Бүтээлээ хир их хугацаанд хйисэн. Бүтээлийнхээ санааг ер нь яаж олсон юм?
ТАМИР: Жаазтай бүтээлийг би нилээн олон хийж байсан. Жаазтай уламжлалт байдлаар. Тэрийгээ жоохон эвдэж жаазнаас гаргаж орчин үеийн инстляц урлагтай хослуулж хийе гэж зорьсон. Толгой дотроо нилээн удаан хугацаанд боловсруулсан. Гаргаж хийх хугацаан нь бол хоёр гурав хоногийн л дотор болсон. Ер нь бол гол нь толгой дотор боловсруулах л байгаа ш дээ.
Сурв: Өөрийн чинь бодлоор монгол бичиг ямар онцлогтой бичиг вэ?
Тамир: Монгол бичиг чинь үндсэн долоон зурлагатай. Дээрээс доош бичдэг нь хамгийн том онцлог. Тэгээд бүх зурлагууд нар зөв эргэлттэй нь бас нэг том онцлог. Хятад ханз бол богино зурлага ихтэй ш дээ. Монгол бичиг бол нэг л эхэлсэн бол дуусаж байж л салдаг. Ганц хоёр тусал гэзэг эвэр гэх мэт юмнууд л сүүлд нь хийдэг болохооос нарийн техник их шаарддаг даа ханзыг бодвол, Би л хувьдаа ингэж тэгж боддог.
Сурв:Үзэсгэлэнд орсон сэтгэгдэлээсээ яриач бусад хүмүүсийн бүтээл хир санагдав. Ямар хүний бүтээл таалагдав?
Тамир:Түвшинжаргалын бүтээл Баттөмөр ахын бүтээл Ганбаатар нарын бүтээл их таалагдлаа. Ер нь бол жил ирэх тусам манай уран бүтээлчид өсөж байна. каллиграфийг сонирхдог хүүхдүүд их олон болсон байна. Зураачид ч энэ чиглэлээр их олон бүтээл хийдэг болж.
Монголчууд хөгжлийнхөө түүхэнд арав шахам бичиг үсгийг зохион хэрэглэж ирсэн. Үүнд Монгол бичиг, Дөрвөлжин бичиг, Тод үсэг, Соёмбо үсэг, Хэвтээ дөрвөлжин үсэг, Вагиндрагийн үсэг, Шинэ үсэг. Шинэ үсэг нь өнөөдрийн бид нарын хэрэглэж байгаа кирилл үсэг юм.
Монгол бичиг нь Монголчуудын түүх, соёл, уламжлал, ёс заншлыг агуулсан хосгүй үнэт өв юм.
Монголчууд 13-р зуунд Найманыг дайлж Тататунга түшмэлийг олзлох үедээ түүний өврөөс олдсон тамгын үсгээс уламжлан уйгар бичиг үсэгтэй болсон гэж олон ном бичигт дурдсан байдаг.
Монгол бичгийг босоо бичиг, хуучин монгол бичиг, худам монгол бичиг, уйгуржин бичиг гэж олон янзаар нэрлэдэг.
Монгол бичгийн дээрээс доошоо буюу босоо бичих хэлбэр нь бусад бичигнээс ялгарах хамгийн том онцлог юм. Монгол бичиг нь үндсэн долоон зурлагатайгаас гадна зурлага нь нар зөв эргэх хөдөлгөөнөөр бичигддэг.
Монгол хэлээр бичигдсэн уйгаржин бичгийн анхны дурсгал нь 13-р зуунд урласан Чингисийн чулууны бичиг юм.
Бичиг соёл 2011 үзэсгэлэнд монгол бичиг, соёлын чиглэлээр судалгаа хийдэг гадаад дотоодын эрдэмтэн судлаачид, уран бичээч буюу каллиграф зураачдын шинэ бүтээл, оюутан сурагчдын хичээнгүй тэгээр бичсэн зохион бичлэг, эргэцүүлэл зэрэг олон бүтээл дээжлэгдэн тавигдсан. Тэдгээрээс чөлөөт уран бүтээлч Бат-Эрдэнэ Хулан хоёрын бүтээл хүмүүсийн анхаарлыг ихэд татаж байсан. Чөлөөт уран бүтээлч Хулангийн гар аргаар хийсэн номыг эмэгтэйчүүд илүү сонирхож байсан бол Бат-Эрдэнэний урлаг үсгээр бичсэн бүтээл залуучуудын анхаарлыг татаж байлаа.
Чөлөөт урран бүтээлч Хулан: Энэ удаагийн үзэсгэлэнд монголын эмэгэйн гоо үзэсгэлэнгийн 21 шинж номоороо оролцож байна. Энэ бүтээлдээ зориулж уран бичлэгийн бүтээл тавьж байгаа. Эмэгтэй хүний гоо сайхныг илэрхийлсэн учраас даавуун дээр каллиграфдаад тавьж байгаа. Энэ нь шууд ороолтоор хэрэглэж болохоор онцлогтой. Энэ номыг хүүхдүүдийг балчир багаасаа гоо үзэсгэлэн ямар нандин бэ гэдгийг ойлгуулахын үүднээс бага насны охидуудад зориулж хийсэн. Япон хэл дээр Монгол бичгээр бичигдсэн хоёр хадмал орчуулагатай. Аль ч хэлээр уншсан ойлгогдохоор байгаа. Энэ ном гадаад долоон шинж, дотоод долоон шинж, төгс гоо үзэсгэлэнгийн долоон шинж гэсэн гурван бүлэгтэй. Бүгдийг нь гараараа зурж, компьютер график оролцуулан засаж янзлаад ном болгож хэвлэсэн. Гараар хийсэн ном бол их өндөр үнэтэй байдаг. Нэгхэн хувь хэвлэгдэх, ганцхан хувь хийгддэг гэдэг. Бүтээлдээ хоёр жил гаран хугацааг байгаа.
Чөлөөт уран бүтээлч Бат-Эрдэнэ: Миний нэрийг Бат-эрдэнэ гэдэг. Энэ үзэсгэлэнд “Амьдрал Хүн” гэсэн цуврал бүтээлээр оролцсон. Энэ бүтээлүүд маань 2011 оны 10-р сард гарах бүтээлүүдийн цуврал бүтээлийн хэсэг . Энэ үзэсгэлэнд тавигдсан урлаг үсэг бүтээлүүд Монгол урлаг үсэг гэсэн төрөл юм. Хэдийгээр бийрээр бичдэг хүмүүс олон болсон ч монгол урлаг үсэг гэсэн том салбар харьцангуй хөгжиж байгаа ч гэсэн жаахан дутагдалтай юм шиг санагдсан. Тийм учраас монгол бичгээ нилээн өвөрмөц барууны соёлын элементүүдийг ашигласан тэгсэн мөртлөө өөрийнхөө үндэснийхээ бичиг үсгээр барууны бичиг үсгийн хэлбэрийг нилээн рок хэлбэрээр бүтээсэн юм. Энэ нь жаахан өвөрмөц маягаар. Бид нарт ч гэсэн үндэсний давуу чанар байгаа шүү дээ бичиг соёлоо ямар ч үндэстний соёлтой нийлж хольж хийлээ гэхэд бид нарын гол үндсэн чанар хэвээрээ байгаа гэдгийг харуулах гэж хийсэн. Ерөнхийдөө санаа нь бол нилээн эртнээс явсан. Одоогоос бараг 10 гаран жилийн өмнөөс энэ 10 сард гарах үзэсгэлэнгээ бодож эхэлсэн. Энийг яг суугаад хийхэд нилээн төвөгтэй. Тэр бичгийг гаргацтай хүн уншихад ойлгомжтой, дотор нь үг үсэг нь алдаагүй байх, тэгсэн мөртлөө яг тэр хэлбэр хийц нь харагдаж байх талыг харуулахын тулд нилээн сууна. Чамбай бүтээл байдаг. Урлаг үсэг бол хийхэд хүндэвтэр төрөл л дөө. Одоо урлаг үсгийн бүтээлийг хийж байгаа тамаг сийлмэл гээд байна. Тамаг сийлмэлийн урлаг гэхэд урлаг үсгийн үндэс нь байдаг. Урлаг үсгээр янз янзын юм хийж болно. Эвхмэл үсэг байна, баяр үсэг байна, урлаг үсгийн нэг хэлбэр нь. Маш өргөн цар хүрээтэй учраас олон уран бичээч, зураач, уран бүтээлчид хүчээ сориход хязгаарлагдашгүй давуу талтай. Цаашдаа олон юм хийхэд нээлттэй. Маш гоё үндэсний зураг ч болгож болно. Хээ хуар хаяг реклам чимэглэл гэсэн юмнуудад түгээмэл хэрэглэж болно. Би бичиг соёл үзэсгэлэнд их оролцож байгаагүй. Энэ жилээс орж байна. Өмнө нь бие даасан гурван үзэсгэлэнг гаргаж байсан. Хамтарсан арав гаран үзэсгэлэнд оролцож байсан. 1993 онд монголын уран бичлэгийн анхны улсын уралдаанд оролцож байсан. 1994 онд Ил товчоо сонин уран бичлэгийн уралдаан зарлан зохион байгуулж байхад 3-р байрын шагналыг авсан. Манай багшийг Батбаяр гэдэг. Монголын нэртэй уран бичээч би хоёр шавийнх нь нэг. Үзэсгэлэнд бол сайхан сайхан бүтээл их ирсэн байна. Нэртэй бичээч Баттөмөрийн бүтээлүүд байна, Жаминсүрэнгийн бүтээлүүд байна. Залуучууд өргөн хүрээнд сонирхож монгол бичгээ хөгжүүлэхэд ингэж цаг зарж байгаад үнэхээр их баяртай байна. Энэ бол бидний зайлшгүй хадгалаж үлдэж цаашдаа ирээдэйд илүү гайхамшигтай бүтээл хийж дэлхийд өөрсдийнхөө ур чадвар, оюун санааныхаа өв уламжлалаараа бахархаж түгээн дэлгэрүүлэх сайхан боломж юм. Энэ цаашдаа улам сайхан болно гэдэгт найдаж байгаа. Би 17 18 жил монгол бичигтэй өөрийн амьдралаа холбосоны хувьд Монгол бичиг дотор маш их өргөн цар хүрээтэй агуулага байдаг гэдгийг захаас нь мэдэж эхэлсэн. Жишээ нь эзэнт гүрэн байсан монголчууд 13-р зуунд дэлхийн талыг эзлэж байсан гэж. Тэр ньр зөвхөн бахархал гэдэг хүрээнээсээ илүү улс төр, эдийн засаг, түүх, соёлын харилцааны явцад монгол бичиг үсэг их өндөр түвшинд хөгжсөн байгаа. Монгол бичгийг авианы бичиг гэж явдаг. Зарим эрдэмтэд бичсэн байдаг юм билээ. Дэлхий дээр Монгол бичигтэй судар шиг олон оронд түгж дэлгэрсэн судар ном ховор байдаг гэдэг. Бид өөрсдөө тэрийг анзаарахгүй байхад тэр нь дэлгэрчихсэн байдаг. Авианы бичиг учраас маш өргөн агууламжтай. Зөвхөн монголын хүрээнд биш өрнө дорны олон орнуудад монгол бичгийг хэрэглэж байсан байгаа. Тэр нь бүр зоос мөнгө тэмдэг маш олон эд өлгийн зүйлс дээр үлдчихсэн байгаа. Монгол бичгийг цар хүрээ бол том юм. Бид нар сүүлийн 70-аад жил гэж ярьдаг. Шинэ үсэг хэрэглэсэн энэ хугацаанаас хойш түүх соёлынхоо юмнаас хэсэг хугацаанд хөндийрсөн. Одоо эргээд түүнийгээ бүр лавшруулж судлах хэрэгтэй. Монгол бичиг дотроо маш баялаг агууламжтай. Ямар ч Латин, крил бичиг, Хятад Япон Араб бичгээс дутахааргүй бүх юманд хэрэглэж болох гайхамшигтай бичиг

http://www.vom.mn/mn/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=1

Bayan Dun hairhan

Буряад шэнэ ном

- Сайн байна!

- Сайн байна!

- Манай урда хэды олон гоё гэгшын номууд гараад байна гээшэб? Мүнөө жэлдэ тэдэнэй хубинь гараһан байна гэжэ Та маанадта дуулгаһан байнат. Тодорхойгоор хөөрэжэ үгыт даа.

- Би энэ үнгэрһэн 5 жэлэй туршада энэ нэгэдэхи, хоёрдохи, гурбадахи жэлнүүдэй «Эрдэни» гэжэ нэрэтэй учебно-методическэ комлпект гэжэ һуралсалай номуудые гаргаһан байнаб. Энэ «Эрдэни» гэжэ ном хадаа 3 бүридэлһөө болоно. Энэ үхибүүдэй хэрэглэхэ ном, үхибүүдэй ажалай дэбтэр, тиихэдэ багшын хэрэглэхэ ном гээд иимэ 3 номһоо бүридэдэг. Тиигээд энэ ном хадаа би 5 жэлэй турша соо бултыень энэ бэшэжэ гаргаһан байнаб. Энэ номууд ехэнхидээ ород болошоһон буряад хүүгэдтэ, буряад зарим хүүгэднай түрэһэн сагһаа хойшо буряад хэлэеэ мэдэхэгүй үхибүүд олон болоод байна ха юм даа. Тэрээхэн үхибүүдтэй хамта ородшье үхибүүд, ондоош яһатанай үхибүүд манай һургуулинуудта һуража байна. Энэ «Эрдэни» гэжэ номууднай буряад хэлэеэ мэдэхэгүй, муугаар мэдэхэ, тиихэдэ ород үхибүүдтэ зорюулагдаһан номууд болоно.

Энэ номой гол удха гэхэдэ, буряад үхибүүднай, һургуулида һуража байһан үхибүүд 1-дэхиһээ 3-дахи хүрэтэр, 3-дахиһаа 9-дэхи хүрэтэр гэжэ үхибүүднай ород һургуулида һурана ха юм даа. Энээхэн шэнэ методико гэхэдэ болохо. Орой хэлэ мэдэхэгүй үхибүүдтэ хайшан гээд хэлэндэ дуратай болгохо, хэлэ үзүүлхэ гээшэб гэһэн ехэ тиимэ зорилго табигдана.

Минии өөрымни эрдэмэй харгы гэхэдэ, 2000 ондо би кандидатска диссертаци бэшэхэдээ, энэл темээр бэшэһэн байнаб. Хайшан гээд ород болошоһон хүн, хэлэ мэдэхэгүй хүн хэлэ үзэхэ гээшэб гэжэ. Тиихэдээ энэ хари хэлэнэй методико үндэһэлжэ, энэ номууднай тэрэ хари хэлэнэй методико үндэһэлһэн. Хайшан гээд уншажа, бэшэжэ, шагнажа, хөөрэлдэжэ һургаха гээшэб гэжэ тиимэ зорилгонуудые табинабди. Ганса уншажа гү даа, али ганса хэлэхэдээ буряад хэлэндэ яашье һурахагүй. Бидэ бүхы тэрэ шагнуулжа һургаха, бэшүүлжэ һургаха, хэлүүлжэ һургаха, уншуулжа һургаха гэһэн гол зорилгонуудые табяад, тиимэ зорилгонуудые табихадамнай энэ үхибүүд, энэ номуудаар ехэ һайнаар буряад хэлэеэ мэдэхэ болоно гэжэ би хэлэхэ байнаб.

Юундэб гэхэдэ, энэ манай Республика соо олон һургуулинууд «Эрдэни» гэжэ номоор үзэнэ. Би олон багшанартай хүдэлдэгби. Олон багшанар олон отзыв бэшэнхэй. Бидэ Танай номоор үзэхэдэмнай, ехэ хүнгэн байна. Үхибүүднай бэрхээр буряад хэлээр хэлэдэг болоно. Буряад хэлэндэ дуратай болоно гэжэ. Юундэб гэхэдэ, энэ номууд хадаа манай эрдэм һуралсалай министерствын ехэ ажал болонол даа. Манда тиимэ даабари үгэхэдэнь, бидэ энэ манай багшын институдта лаборатори тайланхайбди буряад хэлэнэй ба литературын гэжэ. Манай гол зорилго хадаа энэ номуудые бэшэхэ. Тиигээд бидэ энэ министерствэтэеэ ехэ сугтаа хүдэлжэ, ажал хэжэ байнабди. Тиихэдэ манай издательство «Бэлиг» гээд. Энэ номууд ехэ һайхан, ехэ гоёор гарана. Юундэб гэхэдэ, манай энэ министерство мүнгэ һомолно энэ номуудые гаргахын түлөө. Мүнгэ һомолходоо тэрэтнай, номуудые гаргахада ехэ үнэтэй ха юм даа. Тиигээд мүнгэ һомолно. Энэ иимэ гоё зурагуудые, уран зураашадые заатагүй энэ гоёор шэмэглэхын түлөө гоё үхибүүдтэ иигээд харахадань, мүнөө 21-дэхи зуун жэлэй үхибүүдэй һонирхожо, энэ ямар гоё зурагуудтай ямар гоё номууд гээшэб гэжэ харахын түлөө ехэ бэрхэ уран зураашадые уридаг манай энэ издательство «Бэлиг».

Энээхэн номуудые хэн шэмэглээб гэхэдэ, эгээ түрүүшын номуудыемни Дарима Гомбожаповна Хван шэмэглээ. А хоёрдохи, гурбадахи жэлэй номуудые Ринчинов Баир Одонович гэжэ. Бидэ һанахадаа, ганса би бэшэ, үзэжэ байһан үхибүүдшье, багшанаршье, энэ номуудаарнь үзэжэ байһан зон, багшанар хэлэхэдээ, ехэ гоё зурагууд болоо. Үхибүүд ехэ дуратайгаар энэ номуудые үзэнэ гэжэ хэлэхэдэнь би ехэ баярладагби. Ородшье үхибүүд, буряадшье үхибүүд энэ номоор үзэнэ. Бүхы даабаринуудыень бидэ ород хэлэн дээрэ үгэнэбди. Юундэб гэхэдэ, жаахан, тон һая эхилжэ һуража байһан үхибүүдтэ буряадаар бэшэжэрхёо һаамнай тон ойлгосогүй байха. Бидэ ехэ түсэб табинабди. Саашанхидаа бидэ 4-дэхи, 5-дахи, 6-дахи, 7-дохи классай номуудые бэшэхэдээ, тэндэ ехэ классуудта буряад хэлэн дээрэ бүхы даабаринуудынь байхал даа.

- Ойлгосотой. Зарим һургуулинуудта буряад хэлэ үзэдэггүй байна ха юм даа. Тиигээд тиимэ классуудта ябадаг зон хэрбэеэ һонирхол гаргабал, Танай ном худалдажа абаад, гэртээ буряад хэлэ үзэхэ аргатай гү, али заалһаа багша хүн хэрэгтэй гү?

- Үзэхэ аргатай. Хэлэ үзэхэ гээшэтнай өөрын эрмэлзэлһээ, өөрын дуранһаа болоно ха юм. Үзэхэгүйб гэжэ һанаһан хүн орой үзэхэгүй болоно ха юм. Би буряад хүнби, би өөрынгөө хэлэ мэдэхэб гэжэ түрэлхи хэлэндээ дуратай байһай гэжэ би ехэ залуу гэртэхиндэш хэлэхэ байнаб. Би олон тээгүүр, энэ Росси гүрэн соогуур ябаһан байнаб. Калмыкиш ошоһон байнаб. Якутск дээрэ ехэ долоон хоног соо мастер-класс үгэһэн байнаб. Якутск дээрэ үгэхэдөө нэгэ бага яһатанай международно ехэ фестиваль болоо һэн. Тэндэ баһал ехэ тиимэ хатуушаг байна хэлэ үзэлгэ гээшэ. Тиимэшье һаа, ухаангүй олон номуудые гарганхай. Тиихэдээ хэлэнэ. Энэ методико орой хэлэ мэдэхэгүй зоной методико ехэ зүб байна гэжэ. Бидэ долоон хоногой турша соо олон тээһээ, орой 300-400 багшанартай би хүдэлөө һэмби Яхадта. Энэ методикодол үндэһэлжэ, яхад зомнай шанга зон байна. Энэ методикодо ехэ һонирхожо, иигэжэл үзэхэдэ ехэ һайн байна гэжэ һанана. Тиигээд баһал энэ номуудые ухаангүй энэ Башкортастандашье ябаа һэмди. Башкортостанда 1-дэхиһээ 11-дэхи болотор бүхы номоо хуу бэшэнхэй. Калмыкидаш ябадахамнай ном юумэ, номгүйгөөр үхибүүдые зааха гээшэтнай хүндэ бшибы даа. Тиихэдээ тон һонирхолтой номууд хэрэгтэй. Тон бэрхэ багшанар хэрэгтэй. Тон эрмэлзэлтэй үхибүүд лэ, баһал өөрынгөө хэлэ үзэхэ дуратай. Манай буряад нютагта, би олон жэлдэ һургуулида хүдэлһэн байна ха юмбиб даа, би өөрөө һургуулиин багша, иигээд хараха болоо һаа, нэгэ класс соо нэгэ 8 буряад үхибүүд ябаха. 8 буряад бэшэниинь хуу ород үхибүүд. Бүхы үхибүүдые һуулгажал, буряад хэлэ заана ха юмбибди даа. Тиихэдээ тэрэ 8 үхибүүд соомнай нэгэ-хоёрынь буряад хэлэ мэдэхэ гү даа, али үгы гү – иимэ үхибүүд ябана бшибы даа – энэ хотын һургуулида. Хүдөөгэй һургуулида нэгэ жааха ондоошог ааб даа. Хотымнай һургуулида иимэ болошоод байна ха юмбибди. Тиихэгүйн тула манай министерство, манай багшанар, Буряадай гүрэнэй университедэй багшанар, тиихэдэ бидэ багшын мэргэжэл дээшэлүүлгын институдэй багшанар ехэл ажал ябуулнабди. 21-дэхи зуун жэл соогоо хэлэеэ алдангүй, хэлэеэ саашань манай буряад зон би буряад хүнби, би түрэл хэлэтэйб гэжэ омогорхожо ябаһай гэжэ бидэ һананабди.

- Энэ гоё номууд тухай хөөрэлдэжэ байхадамнай манай харагшад энэ номуудые ямар дэлгүүртэ хаанаһаа абаха гээшэб? Ямар сэнтэй юм бэ? – гэжэ һонирхоно ёһотой.

- Энэ номуудай ехэнхинь манай «Бэлиг» издательствоһаа абаа һаатнай үнэгүй байха гэжэ би хэлэхэ байнаб. Энэ ном 9 мянган экземпляр. 9 мянган номууд гараад байна. Энэ мүнөө жэл. Тиихэдээ издательстводомнай менеджер бии. Тиигээд лэ бүхы һургуулитай ехэ холбоотой байдаг. Олон һургуулида тараажа үгэдэг. Олон лэ дэлгүүрнүүдтэ байдаг лэ даа. Харахадам, «Полиномдош» байдаг. Ондоош номой магазинуудта байдаг. Бил хэлэхэ байнаб, багшанар «Бэлиг» издательстводол хандаа һаатнай, тэндэ номууд, ухаангүй олон номууд байна.

- Мүнөө энэ саарһан номууднай хуушарһанда тоотой боложо, энэ электронно номууд гэжэ ехэ мэдээжэ болоно гээшэ ааб даа. Тэрэ талаар Та юун гэжэ бодонобта?

- Бидэ энэ номуудтаа мүнөө энэ манай издательствын редакторнуудаар, тиихэдэ ноёдоор Сергей Дмитриевич бидэ ехэ ажал ябуулха тиимэ алхамуудые хэжэ байнабди. Аудиокассетэнүүдые хэхэ, видеокассетэнүүдые хэхэдэ. Тиигээд саашанхидаа энэ электронно номууд болоо һаань, баһал ехэл һайн байгаа гэжэ бодонобди, тиимэ ажал ябуулха гэжэ түсэбтэйбди. Юундэб гэхэдэ, манай ехэ дарга, министр Алдар Валерьевич Дамдинов мүнөө оршон сагай эрилтээр электронно болоо һаань, туһаламжа хүргэхөөр хэлээ һэн. Ганса иигээд бэшэ, баһал электронно гараһай гэжэ тиимэ ажал хэхэбди. Манай министерстводо тэрээн тухай хэлсэнэбди. Тэрэ талаар манда туһалхал даа.

- Эржен Патанхановна, манай дамжуулгада ерэжэ, иимэ һонин хөөрэлдөө хэһэндэтнай бидэ баярые хүргэнэбди. Сагаан һараар Танаа
http://zhigmitov.com/bur/view_fulltext.php?id=3